روش بسته بندی فرش های دست باف چون فرش های دست باف به كلیه ی نقاط جهان صادر می شوند و در مواردی از روی دریاها نیز گذر می كنند، بنابراین، لازم است كه روش بسته بندی مناسبی برای فرش ها در نظر گرفته شود. مراحل بسته بندی 1.مقدمات بسته بندی در صورتی كه فرش ها در مقابل بید زدگی مقاوم نشده باشند باید قبل از این كه به صورت جمعی و یا تكی بسته شوند با نفتالین به طور یكنواختی آغشته شوند. الف: برای بسته بندی فرش ها به شكل عدل، فرش از جهت عرض به طوری كه روی آن طرف داخل باشد تا می شود. در مواردی كه بیش از یك فرش بسته بندی می شود باید یكی روی دیگری بسته شود. وزن عدل باید حداكثر 150 كیلوگرم باشد. ب: برای بسته بندی فرش های به فرم عدل، هر فرش را جداگانه به طوری كه روی آن به داخل باشد تا می زنند و فرش ها را یك به یك در جهت مخالف نسبت به تای فرش روی یكدیگر می چینند. 2. بسته بندی فرش های ظریف را بتدا در نایلون می پیچند و بین هر فرش لایه ای نایلون و یا گونی قرار می دهند. كلیه ی عدل ها باید كاملاً با گونی پوشانده شود. روكش بسته بندی باید به اندازه ای باشد كه روی بسته ها را كاملاً بپوشاند و روی هم تا شود و روكش باید با قیطان كنفی یا پنبه ای دوخته شود و فاصله دو ردیف بخیه نباید كمتر از 5 سانتی متر باشد. در خصوص عدل های بزرگ فرش آن ها را درون كاغذهای ضدآب و یا درون نایلون قرار می دهند. روش طناب پیچی هر بسته باید دارای دسته ای برای بلند كردن باشد. روش طناب پیچی به صورت زیر است: الف: بعد از پیچیدن عدل و یا گونی طناب محكمی زیر فرش قرار می گیرد و پس از گذراندن سر دیگر طناب از حلقه های آن محكم می شود. فاصله هر ردیف طناب نباید بیشتر از 25 سانتی متر باشد و طناب باید حداقل یك بار دور عدل پیچیده شود و تا حد امكان محكم شود. طناب سپس در انتها گره زده می شود. ب: دو طناب باید از زیر هر ردیف گره شده طناب های اولیه بگذرند و در انتها گره زده شوند و طناب هایی كه به طور متقاطع عبور می كنند و برای بلند كردن عدل به كار می روند. 3. علامت گذاری بسته ها باید دارای برچسبی باشد كه اطلاعات زیر به نحو خوانا و ثابت روی آن نوشته شده باشد: الف. اسم كالا ب. وزن خالص پ. نام و نشان تولید كننده (صادر كننده) ت. كشور مبدأ ث. كشور مقصد ج. ذكر عبارت « قلاب به كار نبرید»

روش رفوی فرش به طور كلی فرش زمانی نیاز به رفو دارد كه در اثر یكی از موارد زیر صدمه دیده باشد: 1.سوختگی قسمتی از فرش 2. پوسیدگی در اثر مواد شیمیایی و رطوبت 3. پارگی در اثر حمل فرش و یا وارد آمدن ضربه ی سنگین 4. بیدزدگی ترمیم و رفوی فرش در هر یك از موارد فوق روش خاصی دارد و مهارت و تجربه ی شخص رفوگر در انجام آن بسیار موثر است. هدف هدف از این آیین كار ارائه ی برخی راهنمایی های فنی و علمی است به نحوی كه رفوگری روی فرش های دست باف تا حدی كه ممكن است بهترین نتیجه را بدهد. روش كار 1.فرش را ابتدا رفوگیری كنید. 2. فرش را روی زمین صافی بگسترانید و سوراخ ها را بازدید كنید. 3. چنانچه سوراخ در اثر مواد شیمیایی مشابه اسید یا قلیایی ایجاد شده است باید فرش شسته شود. 4. چنانچه سوراخ ها فاصله كمی با یكدیگر دارند (نسبت سطح سوراخ ها به نسبت سطح بافت باقیمانده بیشتر است)، رشته های واصل را قطع كنید و تا حدی كه مقدور است به صورت یك سوراخ درآورید. برای فرش های پوسیده كه از چله شكسته می شود (معمولاً در خصوص فرش های قدیمی و با ارزش) نباید تارها را پاره كرد و یا پرزهای آن را بیرون آورد، یلكه باید با نخ های ابریشم از درون چله های پوسیده سوزن كشی شود. فرش هایی كه از قسمت جلو بید خورده شده از روی فرش و فرش هایی كه از قسمت پشت بید خورده اند از زیر فرش، ترمیم می شود. 5. سطح سوراخ شده را از بالا و پایین روی دار و یا درون قالبی محكم قرار دهید. 6. الیاف پرز و یا تار را كه استحكام كافی ندارند و یا پاره اند قطع كنید. 7. نخ های تار را از پشت با نخ های مشابه به یكدیگر وصل كنید (تاركشی). 8. سپس نقشه و روش بافت را مشخص كرده و نخ های رنگی مشابه را قبلاً آماده كنید. 9. مشابه بافت قبل با نخ های پود سوراخ را پر كنید. 10. بعد از بافت سطح بافته شده را تراش دهید تا هم سطح بقیه ی پرزهای فرش بشود. در مورد فرش های بسیار ظریف و پركار رفو عنوان ترمیم و مرمت به خود می گیرد كه كاری هنری و مستلزم تجربه و آگاهی فنی و هنری و توانایی است.

روش شست و شوی فرش

مقدمه

فرش به طور معمول در دو هنگام شسته می شود؛ یك بار بعد از خاتمه ی بافت كه در واقع، كیفیتی تكمیل كننده است و زمانی برای زدودن و از بین بردن كثافات و آلودگی های آن كه به هنگام استفاده از فرش بر اثر مرور زمان و یا بر حسب اتفاق ایجاد می شود. طبیعی است كه ارزش شست و شوی خوب و دقیق زمانی معلوم می شود كه فرش در حد امكان ویژگی های اولیه ی خود را از دست ندهد.

در هر دو مرحله، شست و شو نقش تعیین كننده دارد و چنانچه به هنگام شستن دقت كافی نشود فرش كیفیت ظاهری و ساختمانی خود را از دست خواهد داد. بدین ترتیب شست و شوی فرش های كهنه، كثیف و آلوده مستلزم دقت و توجه بیشتری است.

هدف

هدف از تهیه ی این آیین كار ارائه روشی علمی و فنی برای شست و شوی فرش های دست باف و سایر كالاهای مشابه مثل گلیم و جاجیم است به نحوی كه بعد از شست و شو آسیب نبیند.

روش كار

مقدمات شست و شوی

1.غبارگیری: فرش معمولاً به یكی از سه صورت زیر غبارگیری می شود:

الف: غبارگیری معمولی: فرش پس از تكان دادن با جاروی زبر جارو می شود، به هنگام تكان دادن نباید به دست تكان داد و یا به زمین كوبید زیرا الیاف پرز و پود از هم گسیخته می شوند. در صورتی كه برای غبارگیری فرش از چوب استفاده می شود، ضربات نباید ظوری محكم باشد كه به بافت فرش لطمه بزند.

ب: غبارگیری به وسیله ی ضربه زن های مكانیكی: این عمل در تمام طول شست وشو و قبل از آن انجام می شود و دور برس غلطكی بر حسب نو و كهنه بودن و یا ضخامت فرش تنظیم می شود و ضربه دستگاه تا حدی كه مقدور است نباید محكم باشد.

پ: غبارگیری به وسیله ی دستگاه های مكنده: در این حال نیز باید شدت مكش دستگاه بر حسب نو و كهنه بودن و یا ضخامت فرش به نحوی تنظیم شود كه ضمن خارج كردن گرد و خاك و كثافات از فرش باعث كنده شدن الیاف و پرزها نشود.

2. بازرسی: فرش بعد از غبارگیری روی زمین گسترده می شود و از لحاظ وجود لكه، سوراخ و پوسیدگی بازرسی می شود. گلیم بافی و ریشه ها قبل از شست و شو بازدید و ریشه ها كاملاً از هم باز می شوند. در صورت لزوم مجدداً انتهای ریشه ها به صورت دسته های جدا به هم بسته می شود.

3. رفوكاری: سوراخ ها چنانچه قابل ترمیم است باید رفو شود.

4. لكه گیری: بعد از رفو كردن، فرش لكه گیری می شود.

شست و شو

فرش ممكن است به صورت معمولی (به وسیله دست یا پا) و یا به وسیله ی دستگاه و یا توام شسته شود رعایت نكات زیر در هر دو حالت ضروری است.

1.فرش باید روی زمین سخت (سیمانی، موزاییك كاری، اسفالت) شسته شود (در شست و شوی معمولی).

2. برای خیس كردن فرش بهتر است كه از آب به صورت دوش و با حرارت معمولی استفاده شود اگر آب به صورت دوش در دسترس نیست بهتر است كه از آب جاری استفاده شود.

3. برای شست و شوی فرش باید از مواد پاك كننده و خنثی كننده و یا مواد شوینده ی مخصوص فرش استفاده كرد.

4. بعد از شست و شو با صابون، فرش آب كشی و پس آب آن از لحاظ قلیایی با PH متر و یا فنل فتالئین ارزیابی می شود.

در خصوص مواد مصرفی در شست و شوی فرش رعایت نكات زیر ضروری است:

الف: برای لكه گیری و شست و شوی فرش نباید از مواد قلیایی، كربنات دوسود و سود سوز آور استفاده شود.

ب: برای لكه گیری و شست و شوی فرش نباید از هیدروسولفیت با غلظت زیاد استفاده شود.

كلیه مواد مشابه كلروسولفور و یا كربنات كه خاصیت رنگ بری دارند و همچنین، موادی كه در عمل ایجاد قلیایی می كنند روی الیاف پشم و ابریشم و پنبه اثر دارند و از استحكام آن می كاهند. موادی مثل چوبك و یا صابون معمولی اگر خوب آب كشی شود و یا شامپو و پودر مخصوص فرش مناسب است.

5. سطح فرش در حد امكان باید به وسیله ی برس شسته شود.

6. پس از آب كشی كامل پس آب فرش باید كاملاًصاف و خنثی باشد.

7. در صورتی كه فرش به طور جزئی حالت قلیایی دارد با اندكی آب و اسید 1 تا2% باید خنثی شود.

8. فرش باید پس از شست و شو به حالت گسترده در نور غیرمستقیم خورشید ( از پشت و رو) آبگیری شود و پس از خروج رطوبت اضافی به حالت نیمه مرطوب در معرض هوا آویخته شود.

9. چنانچه فرش قبل از نیمه خشك شدن آویخته شود آب در پائین فرش جمع می شود و باعث زردی و پوسیدگی قسمت انتهایی فرش خواهد شد.

10. اگر فرش در كارخانه خشك می شود حرارت نباید از 40 درجه سانتی گراد تجاوز كند.

11. برای یك رنگ كردن و یا كم رنگ كردن (در موارد خیلی ضروری) باید از نور مستقیم خرشید استفاده شود.

12. برای نرم كردن فرش در صورت لزوم می توان از مواد نرم كننده استفاده كرد.

13. بعد از شست و شو، فرش باید به وسیله ی داركش های مجرب داركشی شود و كج شدگی آن از بین برود.

14. بعد از داركشی باید فرش از لحاظ كناره ها و ریشه ها گلیم بافی و شیرازه بازدید شده و در صورت ایجاد نواقص ناشی از شست و شو ترمیم شود.

15. از رنگ زدن كناره ها و گل های فرش خودداری شود؛ زیرا، رنگ به صورت خام هرگز درون لیف نفوذ نمی كند و در اولین شست و شو از بین خواهد رفت.

16. فرش بعد از شست و شو معمولاً با تراش كمی پرداخت می شود. برای پرداخت تیغه برنده ی مكنده باید بسیار تیز باشد و در صورت لزوم برای این كار از دستگاه استفاده شود تا تمام سطح فرش یكنواخت تراش داده شود.

هرگونه رنگ آمیزی فرش بعد از شست و شو ممنوع است.

تعیین طول ساق گره در بالای زمینه ی بافته شده

هدف و دامنه ی كاربرد

این ویژگی روشی را شرح می دهد كه بر اساس آن طول ساق گره در بالای سطح بافته شده تعیین می گردد و برای تمام فرش های گره دار به كار می رود.

تعاریف

طول ساق گره عبارت است از طول قسمتی از گره كه از نقاط زمینه خارج شود و به صورت آزاد باشد.

اصول

طول ساقه گره به وسیله فرو بردن یك گیج ـ gauge، معیار یا وسیله ی اندازه گیری ـ فلزی به طول قائم الزاویه درون پرزها اندازه گیری می شود. ارتفاع گیج مشخص است.

دستگاه

گیج اندازه گیری طول ساق گره عبارت است از قطعه ای فلز باریك كه از ارتفاع آن مشخص است و به فواصل یك سانتی متر درجه بندی شده است.

روش كار

1.گیج را مابین دو ردیف گره ها قرار دهید وطمئن شوید كه انتهای آن روی كف بافته شده ی فرش قرار گرفته است. ساق های گره را در حالت قائم الزاویه با كمك گیج نگهدارید. به وسیله ی جایگزین كردن گیج می توان متوسط اندازه طول گره را پیدا كرد و این اندازه معمولاً نزدیك ترین گیج به طول ساق گره است و این را می توان از فرو كردن یك گیج كوچك تر و یك گیج بزرگ تر در میان گره ها دریافت. طول ساق گره را به تقریب یك میلیمتر حساب كنید.

2. اگر فرش بر حسب طرح خود در قسمت های مختلف دارای گره هایی با طول های متفاوت باشد طول گره ها را در هر قسمت تعیین كنید.

3. اندازه گیری را حداقل 10 بار برای هر طول انجام دهید.

محاسبه و بیان نتایج

طول ساق های گره را در چندین نقطه از فرش تعیین كنید و متوسط اندازه ها را به تقریب یك میلیمتر گزارش كنید.

گزارش نتایج

گزارش باید نشان دهد كه:

1.تمام اندازه گیری ها بر اساس استاندارد انجام شده است.

2. برای هر یك از طول ها مقدار عددی جداگانه در نظر گرفته شده است.

روش اندازه گیری ابعاد فرش های دست باف

هدف

هدف از تعیین این ویژگی ها، تعیین روشی برای اندازه گیری ابعاد (درازا و پهنا) فرش دست باف در سیستم متریك است.

وسایل آزمون

عبارت است از متر نواری (پارچه ای) كه به سانتی متر درجه بندی شده است.

روش آزمون

ابتدا فرش را روی سطح صافی پهن كرده به طوری كه فرش هیچ گونه چین و چروكی و یا جمع شدگی نداشته باشد. سپس ابعاد آن را با روش زیر اندازه بگیرید.

درازا: سه ناحیه ی مختلف فرش ( كناره ها ومیان) را در جهت درازا اندازه بگیرید. میانگین سه عدد به دست آمده درازای فرش است كه به سانتی متر گزارش می شود.

هنگام اندازه گیری درازا قسمت ریشه گلیم بافی در نظر گرفته نمی شود.

در موردی كه گلیم بافی نقش اساسی در فرش داشته باشد و روی آن زری بافی و یا نقشه خاصی پیاده شده باشد بر حسب موافقت بین خریدار و فروشنده اندازه ی آن به درازا افزوده می شود.

پهنا: ابتدا فرش را در جهت طولی به دو قسمت تقسیم می كنند و سپس كناره ی عرضی و میان فرش و همچنین میان دو قسمت به دست آمده را كه روی هم شامل پنج قسمت می شود اندازه می گیرند و میانگین این پنج اندازه پهنای فرش است كه به سانتی متر گزارش می شود.

در اندازه گیری پهنا قسمت شیرازه (كناره پیچ) در نظر گرفته نمی شود.

دقت اندازه گیری ابعاد فرش تا مثبت و منفی1 سانتی متر است.

روش آزمون انواع گره در فرش های دست باف و روش تشخیص آن ها

هدف

هدف از تدوین ویژگی ها تشریح انواع گره های مورد استفاده در فرش های دست باف و تعیین روشی برای تشخیص آن هاست.

دامنه كاربرد

این ویژگی برای فرش هایی است كه گره آن ها به وسیله ی انگشت و یا قلاب ایجاد می شود.

انواع گره

گره های مجاز؛ گره فارسی؛ گره تركی

گره فارسی معمولاً در بافت فرش های اراك، همدان، قم، گلپایگان و اصفهان و یزد و خراسان و كاشان به كار می رود.

نوعی از گره فارسی گره ایلاتی است كه یك طرفه است و روی نخ تار می پیچد. نخ های پود با شانه ی مخصوصی بسیار كوبیده می شود به طوری كه پود فرش معمولاً از پشت دیده نمی شود.

روش تشخیص گره

فرش را صاف روی زمین پهن كنید و سپس، دو ردیف پرز از هم دور كنید و به انتهای گره توجه كنید. در صورت امكان یك پرز از فرش بیرون بكشید. از روی حالت پیچش گره و تعداد تاری كه هر گره روی آن قرار گرفته است نوع گره را تعیین كنید.

در فرش های دست باف به طور كلی استفاده از (كمانه شیب یا بی گره بافی) ممنوع است و گره های جفتی نیز در مواردی استثنایی در فرش های 50 گره به بالا و تزئینی مجاز است. در فرش بی گره نخ پرز بدون تاب دور تار پیچیده می شود كه به راحتی از فرش خارج می شود.

ویژگی های فرش های ابریشمی دست باف

این ویژگی ها برای فرش های ابریشمی كه تار و پود آن ها از ابریشم و پود نازك و چله ی آن ها از جنس پنبه است به كار می رود.

در خصوص فرش های تمام ابریشم چنانچه به جای پژد پنبه ای از ابریشم استفاده شود فرش دارای استقامت بیشتری خواهد بود، زیرا، پنبه و ابریشم از لحاظ مقاومت متفاوت اند. فرش های تمام ابریشم كه پود آن ها پنبه است زودتر از بین می روند و گسیختگی در فرش ایجاد خواهد شد. این امر همچنین، درباره ی فرش هایی كه چجله ی آن ها پشمی است نیز مصداق دارد و اصولاً به كار بردن چله پشم برای فرش های ابریشمی صحیح نیست.

از انواع دیگر فرش های ابریشمی فرش گل مریم و فرش های زری باف (سوف) یا گل برجسته است كه چون به ندرت بافته می شو.د و جنبه ی فانتزی دارد در این ویژگی ها منظور نشده است. فرش گل ابریشم (پرز پشم) است كه ظاهراً جزء فرش های پشمی محسوب می شود، اصولاً بافت این نوع فرش نیز به علت یكنواخت نبودن استقامت پشم و ابریشم صحیح نیست.

تعاریف

لاگیر، لاگیری عبارت است از تعداد تارهای ابریشم كه در كنار هم قرار می گیرند و به هم تابیده می شوند.

ساختار

1.نخ تار باید از ابریشم تابیده باشد و بر حسب رج شمار فرش لاگیری شود. چله ی ابریشم از 9 لا تا 12 لا و هر لا در حدود 100-120 دنیر است و بر حسب رج شمار فرش انتخاب می شود.

رج شمار عبارت است از تعداد گره در واحد بافت كه هدف كیفیت فرش از لحاظ بافت است و به عبارت دیگر، هر چه رج شمار بیشتر باشد فرش ظریف تر است.

2. نخ پود چنانچه پنبه ای باشد برای پود رو (پود نازك) حداقل 2لا و نمره 20 متریك و برای پود زیر (پود كلفت) حداقل 8 لا و نمره 20 متریك است و چنانچه پود نازك و كلفت از ابریشم گرفته شود باید آن را به نحوی اختیار كرد كه نمره ی نهایی آن با ارقام فوق تطبیق كند.

در مواردی ممكن است ارقام فوق بر حسب موافقت خریدار و فروشنده تغییر كند كه در این حال باید كلمه ی «سفارش ویژه» روی برچسب ذكر شود.

3. نخ پرز: نخ خامه باید از ابریشم خالص باشد كه به وسیله ی نقاد - نقاد كسی است كه كلاف ابریشم خام را به وسیله ی دستگاه چرخچه می كند و به حالت كوبی در می آورد. ـ تابیده ـ تابنده كسی است كه در كارخانه هایی كه معمولاً 30 متر طول دارد به چرخ های دستی كه 40،30 عدد دوك ابریشم را برای چله خوابی (پرز) آماده می كند. ـ ولاگیری شود. نمره نخ پرز باید 12 ـ15 متریك و از ابریشم طبیعی بوده و ابریشم مصنوعی (الیاف مصنوعی) و یا سایر الیاف نامرغوب نباید در فرش مصرف شود.

+ روش بسته بندی فرش های دست باف+ روش رفوی فرش+ روش شست و شوی فرش+ تعیین طول ساق گره در بالای زمینه ی بافته شده+ روش اندازه گیری ابعاد فرش های دست باف+ روش آزمون انواع گره در فرش های دست باف و روش تشخیص آن ها+ ویژگی های فرش های ابریشمی دست باف+ ویژگی های انواع چله+ ویژگی های فنی چله+ ویژگی های فرش دست باف+ ویژگی های نخ پنبه ای در تار فرش دست باف+ ویژگی های نخ+ ویژگی های فنی دار+ نصب دار+ ساختار دار

---

صفحات: 1 2 3 4 5